Πόνος στα πόδια όταν περπατάτε: τι είναι η διαλείπουσα χωλότητα

Ένας πόνος ή μια κράμπα στη γάμπα που εμφανίζεται σταθερά στο περπάτημα και υποχωρεί με λίγη ξεκούραση δεν είναι απλή κούραση ή γήρανση. Πολύ συχνά είναι το πρώτο, διακριτικό σημάδι ότι οι αρτηρίες των ποδιών έχουν αρχίσει να στενεύουν.

Πολλοί το αποδίδουν στην ηλικία: μετά από κάποια απόσταση περπατήματος, η γάμπα αρχίζει να πονά ή να «σφίγγει», τους αναγκάζει να σταματήσουν, και μέσα σε ένα με δύο λεπτά ξεκούρασης ο πόνος περνά. Το χαρακτηριστικό είναι ότι το μοτίβο επαναλαμβάνεται: ο πόνος εμφανίζεται σχεδόν πάντα στην ίδια απόσταση και φεύγει σχεδόν πάντα με τον ίδιο τρόπο. Αυτό το μοτίβο έχει όνομα, λέγεται διαλείπουσα χωλότητα, και είναι το κλασικό σύμπτωμα μιας πάθησης που εξελίσσεται σιωπηλά: της περιφερικής αρτηριοπάθειας.

Τι είναι η διαλείπουσα χωλότητα;

Διαλείπουσα χωλότητα είναι ο πόνος, η κράμπα ή η αίσθηση κόπωσης στους μυς των ποδιών που εμφανίζεται κατά τη βάδιση και υποχωρεί με την ξεκούραση, συνήθως μέσα σε λιγότερο από δέκα λεπτά. Δεν είναι νόσος από μόνη της, αλλά σύμπτωμα: δείχνει ότι οι μύες, ενώ περπατάτε, ζητούν περισσότερο αίμα και οξυγόνο, αλλά οι στενωμένες αρτηρίες δεν προλαβαίνουν να το παρέχουν. Η λέξη «διαλείπουσα» περιγράφει ακριβώς αυτόν τον κύκλο: ο πόνος έρχεται με την προσπάθεια και χάνεται με την ανάπαυση.

Γιατί πονάνε τα πόδια στο περπάτημα;

Όταν περπατάτε, οι μύες των ποδιών δουλεύουν εντατικά και χρειάζονται πολλαπλάσιο αίμα σε σχέση με την ηρεμία. Σε ένα υγιές πόδι, οι αρτηρίες καλύπτουν άνετα αυτή τη ζήτηση. Όταν όμως μια αρτηρία έχει στενέψει από αθηρωματική πλάκα (τη σταδιακή συσσώρευση λίπους και χοληστερόλης στο τοίχωμα του αγγείου, δηλαδή την αθηροσκλήρωση), η ροή δεν επαρκεί την ώρα της προσπάθειας. Οι μύες λειτουργούν τότε με έλλειμμα οξυγόνου και αυτό μεταφράζεται σε πόνο ή κράμπα. Μόλις σταματήσετε, η ζήτηση πέφτει, η διαθέσιμη ροή ξανακαλύπτει τις ανάγκες και ο πόνος υποχωρεί. Γι’ αυτό ακριβώς ο πόνος είναι τόσο προβλέψιμος.

Πού εμφανίζεται ο πόνος και τι δείχνει η θέση του;

Πιο συχνά ο πόνος εντοπίζεται στη γάμπα, γιατί οι στενώσεις στην επιπολής μηριαία αρτηρία είναι οι πιο κοινές. Ανάλογα όμως με το ύψος της απόφραξης, μπορεί να εμφανιστεί και πιο ψηλά: πόνος στον γλουτό ή στο ισχίο παραπέμπει σε στένωση ψηλότερα, στο επίπεδο της αορτής και των λαγόνιων αρτηριών, ενώ πόνος στον μηρό σχετίζεται με τη μηριαία περιοχή. Ως γενικός κανόνας, η στένωση βρίσκεται ένα επίπεδο ψηλότερα από εκεί που πονάτε. Δύο ακόμη στοιχεία είναι χαρακτηριστικά: ο πόνος έρχεται σε μια σχετικά σταθερή απόσταση και επιδεινώνεται στην ανηφόρα ή στο γρήγορο βήμα, δηλαδή όταν αυξάνεται η ζήτηση.

Είναι πάντα σημάδι περιφερικής αρτηριοπάθειας;

Η διαλείπουσα χωλότητα είναι το κλασικό σύμπτωμα της περιφερικής αρτηριοπάθειας, δεν είναι όμως ο μόνος τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η νόσος, ούτε ο πιο συχνός. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, μόνο περίπου το 10% των ασθενών με περιφερική αρτηριοπάθεια εμφανίζει την «κλασική» χωλότητα. Ένα μεγάλο ποσοστό έχει άτυπα ενοχλήματα και περίπου το 40% δεν έχει καθόλου συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Αυτός είναι και ο λόγος που η πάθηση παραμένει συχνά υποδιαγνωσμένη.

Παράλληλα, δεν οφείλεται κάθε πόνος στη βάδιση σε αρτηρίες. Ο πόνος στα πόδια μπορεί να προέρχεται και από την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (νευρογενής χωλότητα) ή, σπανιότερα, από παθήσεις όπως η παγίδευση της ιγνυακής αρτηρίας. Γι’ αυτό η διάκριση χρειάζεται εξέταση από ειδικό. Σημασία έχει και το ποιος κινδυνεύει περισσότερο: το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ηλικία, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερίνη και το οικογενειακό ιστορικό είναι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;

Σημαντικό είναι επίσης να θυμάστε ότι η αθηροσκλήρωση στα πόδια είναι η ίδια διεργασία με αυτή στην καρδιά και στον εγκέφαλο, οπότε η διαλείπουσα χωλότητα σηματοδοτεί και αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διερεύνηση ξεκινά από το ιστορικό και μια απλή κλινική εξέταση, όπου ο γιατρός ψηλαφεί τους σφυγμούς στα πόδια. Το πιο χρήσιμο πρώτο εργαλείο είναι ο σφυροβραχιόνιος δείκτης (ABI), μια ανώδυνη μέτρηση που συγκρίνει την πίεση στον αστράγαλο με την πίεση στο μπράτσο. Τιμή κάτω από 0,9 υποδηλώνει αρτηριακή νόσο στα κάτω άκρα. Ακολουθεί συνήθως έγχρωμο υπερηχογράφημα (triplex) των αρτηριών, που δείχνει πού και πόσο έχουν στενέψει τα αγγεία. Όταν σχεδιάζεται επέμβαση, μπορεί να χρειαστεί πιο λεπτομερής απεικόνιση με αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία, ή, πιο σπάνια, ψηφιακή αγγειογραφία.

Θεραπεία και πρόληψη

Η βάση της αντιμετώπισης, ιδίως στα αρχικά στάδια, δεν είναι το χειρουργείο, αλλά ο έλεγχος των αιτίων και η άσκηση. Η διακοπή του καπνίσματος είναι το πιο καθοριστικό μέτρο. Παράλληλα ρυθμίζονται ο διαβήτης, η πίεση και η χοληστερίνη. Ένα οργανωμένο πρόγραμμα βάδισης βοηθά σημαντικά: αν και ακούγεται παράδοξο, το τακτικό, ελεγχόμενο περπάτημα (τυπικά με κύκλους βάδισης, ξεκούρασης και ξανά βάδισης, τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας) εκπαιδεύει το πόδι να αναπτύσσει παράπλευρη κυκλοφορία και αυξάνει την απόσταση χωρίς πόνο. Ο γιατρός μπορεί επίσης να χορηγήσει φαρμακευτική αγωγή, όπως αντιαιμοπεταλιακά και στατίνες που προστατεύουν τα αγγεία, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις υπάρχουν και φάρμακα που βελτιώνουν ειδικά την απόσταση βάδισης.

Όταν ο πόνος περιορίζει σοβαρά την καθημερινότητα ή όταν υπάρχουν σημάδια κρίσιμης ισχαιμίας, εξετάζονται επεμβατικές λύσεις που αποκαθιστούν τη ροή. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των στενώσεων αντιμετωπίζεται ενδαγγειακά, δηλαδή ελάχιστα επεμβατικά, με αγγειοπλαστική με μπαλόνι, τοποθέτηση στεντ ή ενδοαυλική αφαίρεση της αθηρωματικής πλάκας (αθηρεκτομή). Σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέγεται η χειρουργική παράκαμψη (bypass). Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τη θέση και την έκταση της βλάβης.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση. Αν εμφανίζετε πόνο στα πόδια κατά τη βάδιση ή κάποιο από τα παραπάνω σημάδια, απευθυνθείτε σε αγγειοχειρουργό.