Γάγγραινα στο πόδι: τα πρώτα σημάδια, οι αιτίες και πώς σώζεται το άκρο

Δημοσιεύθηκε 15/10/2026 - Συντάκτης: Θεοδόσιος Μπίσδας, MD, PhD, FACS

Ένα δάχτυλο του ποδιού που κρυώνει, χλωμιάζει και σταδιακά σκουραίνει. Μια μικρή πληγή στην πτέρνα ή στο πλάι του ποδιού που δεν κλείνει. Ένα νύχι κομμένο πολύ βαθιά, που προκαλεί φλεγμονή η οποία δεν υποχωρεί. Και τα τρία χρειάζονται άμεση προσοχή, γιατί μπορεί να είναι η αρχή της πιο σοβαρής επιπλοκής των κάτω άκρων: της γάγγραινας. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ρήμα γράω («τρώγω»), με αναδιπλασιασμό της ρίζας, και περιγράφει εύστοχα μια βλάβη που «τρώει» σταδιακά τους ιστούς.

Η γάγγραινα στο πόδι ξεκινά συνήθως από τα δάχτυλα. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι επιπλοκή του σακχαρώδους διαβήτη ή της αθηροσκλήρωσης, δηλαδή παθήσεων που μειώνουν σιγά σιγά την κυκλοφορία του αίματος στα πόδια.

Ο ιστός που έχει ήδη νεκρωθεί δεν επανέρχεται. Ο ιστός γύρω του όμως μπορεί να σωθεί, αν αφαιρεθεί το νεκρό τμήμα, αντιμετωπιστεί η λοίμωξη και, κυρίως, αποκατασταθεί έγκαιρα η ροή του αίματος. Γι’ αυτό η γάγγραινα είναι επείγουσα κατάσταση και, όταν οφείλεται σε κακή κυκλοφορία, ο αγγειοχειρουργός έχει κεντρικό ρόλο στη θεραπεία.

Τι είναι η γάγγραινα;

Γάγγραινα είναι ο θάνατος (νέκρωση) ιστού σε ένα σημείο του σώματος. Συμβαίνει όταν οι ιστοί δεν παίρνουν αρκετό αίμα, που τους μεταφέρει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά, ή όταν τους καταστρέφει μια σοβαρή λοίμωξη, συχνά μετά από τραυματισμό. Η γάγγραινα σημαίνει πάντα νέκρωση ιστού, αλλά όχι πάντα λοίμωξη, και αυτό ακριβώς διακρίνει την ξηρή από την υγρή μορφή.

Ξηρή γάγγραινα

Στην ξηρή γάγγραινα το αίμα δεν φτάνει στην περιοχή, αλλά δεν υπάρχει λοίμωξη. Το δέρμα είναι ξηρό στην αφή, χωρίς ανοιχτές φουσκάλες ή πύον. Η ξηρή γάγγραινα μπορεί να αναπτυχθεί αργά και αφορά συνήθως ανθρώπους με περιφερική αρτηριοπάθεια ή διαβήτη.

Υγρή γάγγραινα

Στην υγρή γάγγραινα η διαταραγμένη αιμάτωση συνδυάζεται με βακτηριακή λοίμωξη. Σχηματίζονται φουσκάλες με πύον, υπάρχει έκκριση υγρού και δυσάρεστη οσμή. Η υγρή γάγγραινα εξαπλώνεται γρήγορα στους γειτονικούς ιστούς και χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση, γιατί μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Μπορεί να εμφανιστεί και μετά από κρυοπάγημα, τραυματισμό ή σοβαρό έγκαυμα.

Άλλες μορφές

Υπάρχουν επίσης η εσωτερική γάγγραινα, που αφορά όργανα όπως η χοληδόχος κύστη ή το έντερο, και η γάγγραινα Fournier, μια σπάνια και σοβαρή λοίμωξη της περιοχής των γεννητικών οργάνων. Το άρθρο αυτό αφορά τη γάγγραινα του ποδιού που οφείλεται σε προβλήματα της κυκλοφορίας.

Γιατί εμφανίζεται στο πόδι;

Ο κίνδυνος γάγγραινας είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχουν:

• σακχαρώδης διαβήτης με σταθερά υψηλά επίπεδα σακχάρου,
• παθήσεις που επηρεάζουν την αιμάτωση, όπως η περιφερική αρτηριοπάθεια και η αθηροσκλήρωση,
• εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα,
• κάπνισμα, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ενέσιμων ουσιών, που βλάπτουν τα αγγεία.

Στους αγγειακούς παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται επίσης η νόσος Buerger, οι αγγειίτιδες, το σύνδρομο Raynaud και το σύνδρομο παγίδευσης ή ακόμα σπανιότερα η κυστική αλλοίωση της ιγνυακής αρτηρίας.

Περιφερική αρτηριοπάθεια

Στην περιφερική αρτηριοπάθεια οι αρτηρίες των ποδιών στενεύουν από αθηρωματικές πλάκες και η ροή του αίματος μειώνεται. Πολλοί ασθενείς δεν έχουν συμπτώματα, ενώ άλλοι εμφανίζουν διαλείπουσα χωλότητα, δηλαδή πόνο στο πόδι κατά το περπάτημα που περνά με λίγη ξεκούραση. Όταν η ροή περιοριστεί σοβαρά, αναπτύσσεται κρίσιμη ισχαιμία: πόνος ακόμη και σε ηρεμία, πληγές που δεν κλείνουν και δάχτυλα που κρυώνουν, μουδιάζουν, κοκκινίζουν και τελικά μαυρίζουν. Το μαύρισμα σημαίνει ότι ο ιστός έχει νεκρωθεί: αυτό είναι η γάγγραινα, το τελευταίο στάδιο μιας διαδικασίας που συνήθως εξελίσσεται σε εβδομάδες ή μήνες.

Διαβητικό πόδι

Στο διαβητικό πόδι εμπλέκονται περισσότερα προβλήματα: η νευροπάθεια, που μειώνει την αίσθηση του πόνου, η αγγειοπάθεια, που περιορίζει την αιμάτωση και η αρθροπάθεια, που αλλοιώνει τη δομή του ποδιού δημιουργώντας σημεία έντονης πίεσης του δέρματος. Έτσι ένας μικροτραυματισμός μπορεί να μη γίνει αντιληπτός και να εξελιχθεί σε πληγή, έλκος, λοίμωξη και γάγγραινα. Περισσότερα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση θα βρείτε στη σελίδα για το διαβητικό πόδι.

Οξεία ισχαιμία: δεν είναι το ίδιο με τη γάγγραινα

Η οξεία ισχαιμία συχνά συγχέεται με τη γάγγραινα, αλλά είναι διαφορετική κατάσταση. Συμβαίνει όταν ένας θρόμβος ή έμβολο φράζει ξαφνικά μια αρτηρία. Το πόδι, που μέχρι τότε μπορεί να ήταν φυσιολογικό, μέσα σε λίγα λεπτά ή ώρες γίνεται έντονα επώδυνο, χλωμό, κρύο, μουδιασμένο και αδύναμο. Σε αυτό το στάδιο δεν υπάρχει ακόμη νέκρωση, άρα δεν πρόκειται για γάγγραινα. Είναι όμως εξίσου επείγουσα κατάσταση: αν η ροή δεν αποκατασταθεί μέσα σε λίγες ώρες, οι ιστοί αρχίζουν να νεκρώνονται και η βλάβη γίνεται μόνιμη.

Τα πρώτα σημάδια στο πόδι

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή, αλλά τα κύρια σημάδια αφορούν το χρώμα και την υφή του δέρματος:

• αλλαγή χρώματος: το δέρμα αρχικά χλωμιάζει, στη συνέχεια κοκκινίζει, γίνεται καφέ και τελικά μωβ, πρασινωπό ή μαύρο (σε πιο σκούρο δέρμα οι αλλαγές φαίνονται δυσκολότερα),
• κρύο, σκληρό ή ευαίσθητο στην αφή δέρμα ή μούδιασμα γύρω από την περιοχή,
• πρήξιμο της περιοχής,
• πόνος που σταδιακά επιδεινώνεται, ενώ σε άλλες περιπτώσεις, ιδίως στον διαβήτη, η περιοχή χάνει την αίσθηση,
• φουσκάλες ή πληγές που βγάζουν αίμα ή πύον με δυσάρεστη οσμή.

Πριν φτάσει η κατάσταση στη γάγγραινα, συνήθως υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια ότι το πόδι δεν παίρνει αρκετό αίμα: πόνος σε ηρεμία, ιδίως τη νύχτα, που ανακουφίζεται όταν το πόδι κρέμεται έξω από το κρεβάτι, πληγές που δεν επουλώνονται και ένα δάχτυλο κρύο, χλωμό ή μελανιασμένο. Στον διαβήτη ο πόνος μπορεί να μη γίνεται αισθητός λόγω της νευροπάθειας, γι’ αυτό ο καθημερινός έλεγχος των ποδιών είναι τόσο σημαντικός.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η εκτίμηση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση της περιοχής. Ανάλογα με την περίπτωση ακολουθούν:

• αιματολογικές εξετάσεις για λοίμωξη και καλλιέργειες, ώστε να βρεθεί το μικρόβιο και το κατάλληλο αντιβιοτικό,
• απεικονιστικές εξετάσεις, όπως ακτινογραφίες, αξονική και μαγνητική τομογραφία,
• εξετάσεις της αιμάτωσης, όπως ο σφυροβραχιόνιος δείκτης και το υπερηχογράφημα (triplex) των αρτηριών,
• αγγειογραφία, που δείχνει πού βρίσκονται οι αποφράξεις των αγγείων και βοηθά στον σχεδιασμό της θεραπείας.

Η αγγειογραφία γίνεται συνήθως με ιωδιούχο σκιαγραφικό. Σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια, που είναι συχνή στο διαβητικό πόδι, μπορεί να γίνει με διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), το οποίο δεν επιβαρύνει τα νεφρά.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία έχει τρεις στόχους: να αφαιρεθεί ο νεκρός ή μολυσμένος ιστός, να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί η λοίμωξη και να βελτιωθεί η ροή του αίματος. Ο συνδυασμός των θεραπειών εξαρτάται από την αιτία της γάγγραινας και από το πόσο έχει προχωρήσει.

Αποκατάσταση της αιμάτωσης: θεραπεία στα μέτρα κάθε ασθενούς

Όταν η γάγγραινα οφείλεται σε στενωμένες ή αποφραγμένες αρτηρίες, η αποκατάσταση της ροής του αίματος είναι το κλειδί για να κλείσουν οι πληγές και να αποφευχθεί ο ακρωτηριασμός. Δεν υπάρχει μία θεραπεία για όλους: η επέμβαση σχεδιάζεται εξατομικευμένα (tailor-made), ανάλογα με το σημείο και την έκταση των αποφράξεων, την κατάσταση των αγγείων και τη γενική υγεία του ασθενούς.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η ροή αποκαθίσταται ενδαγγειακά, δηλαδή ελάχιστα επεμβατικά, μέσα από μια μικρή παρακέντηση στη βουβωνική χώρα και χωρίς τομές. Ανάλογα με τη βλάβη χρησιμοποιούνται αγγειοπλαστική με μπαλόνι, τοποθέτηση stent ή ενδοαυλική αφαίρεση της αθηρωματικής πλάκας (αθηρεκτομή).

Οι επεμβάσεις αυτές γίνονται στο υβριδικό χειρουργείο του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, μια αίθουσα που συνδυάζει τον εξοπλισμό ενός πλήρους χειρουργείου με σύγχρονο αγγειογραφικό σύστημα υψηλής ανάλυσης. Για τον ασθενή αυτό σημαίνει:

• διάγνωση και θεραπεία στην ίδια συνεδρία: η αγγειογραφία δείχνει πού είναι οι αποφράξεις και η διάνοιξή τους μπορεί να γίνει αμέσως,
• καθαρή εικόνα ακόμη και των μικρών αρτηριών της γάμπας και του ποδιού, από τις οποίες εξαρτάται η επούλωση των πληγών,
• δυνατότητα να συνδυαστούν ενδαγγειακές και ανοιχτές τεχνικές στην ίδια επέμβαση, όταν αυτό χρειάζεται.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν οι αποφράξεις είναι πολύ εκτεταμένες ή η ενδαγγειακή θεραπεία δεν είναι εφικτή ή δεν αναμένεται να έχει διάρκεια, προτιμάται η χειρουργική παράκαμψη (bypass): με ένα μόσχευμα, ιδανικά μια φλέβα του ίδιου του ασθενούς, δημιουργείται μια νέα οδός ώστε το αίμα να «παρακάμπτει» το φραγμένο τμήμα της αρτηρίας. Η επιλογή ανάμεσα στις δύο μεθόδους, ή ο συνδυασμός τους, γίνεται πάντα με κριτήριο τι ταιριάζει καλύτερα στον συγκεκριμένο ασθενή.

Αφαίρεση του νεκρού ιστού

Ο ιστός που έχει νεκρωθεί δεν επουλώνεται και πρέπει να αφαιρεθεί. Ο χειρουργικός καθαρισμός (debridement) εμποδίζει την εξάπλωση της βλάβης στους γειτονικούς υγιείς ιστούς και βοηθά να επουλωθούν όσοι έχουν τραυματιστεί χωρίς να έχουν νεκρωθεί. Όταν η κυκλοφορία είναι κακή, ο καθαρισμός συντονίζεται με την αποκατάσταση της αιμάτωσης, ώστε το τραύμα να έχει αρκετό αίμα για να κλείσει. Συχνά χρειάζονται περισσότεροι από ένας καθαρισμοί.

Αντιβιοτικά και υπερβαρικό οξυγόνο

Όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, χορηγούνται αντιβιοτικά, στη δόση και για όσο διάστημα ορίσει ο γιατρός. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως η αέρια γάγγραινα ή ορισμένα διαβητικά έλκη, μπορεί να βοηθήσει και το υπερβαρικό οξυγόνο.

Ακρωτηριασμός

Ο ακρωτηριασμός γίνεται μόνο όταν οι άλλες θεραπείες δεν αρκούν για να σωθεί το άκρο ή η ζωή του ασθενούς. Οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες (NICE) για την περιφερική αρτηριοπάθεια ορίζουν ότι κάθε ασθενής με κρίσιμη ισχαιμία πρέπει να αξιολογείται από εξειδικευμένη αγγειακή ομάδα και ότι μεγάλος ακρωτηριασμός δεν πρέπει να προτείνεται πριν η ομάδα αυτή εξετάσει όλες τις δυνατότητες αποκατάστασης της αιμάτωσης.

Πριν από τον ακρωτηριασμό, μια δεύτερη γνώμη

Το μότο της κλινικής είναι «ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟ». Πριν αποφασιστεί ακρωτηριασμός σε ασθενή με διαβητικό πόδι, πρέπει να έχει γίνει αγγειογραφία των κάτω άκρων, ώστε να είναι σαφές αν τα αγγεία μπορούν να διανοιχτούν. Όταν σε έναν ασθενή έχει ήδη προταθεί ακρωτηριασμός, η ομάδα ελέγχει αν έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες εξετάσεις και, όπου είναι τεχνικά εφικτό, επεμβαίνει για να ανοίξει τα αγγεία και να σώσει το πόδι.

Σε δημοσιευμένη μελέτη της κλινικής εξετάστηκαν 16 ασθενείς (19 πόδια) με σοβαρή κρίσιμη ισχαιμία, στους οποίους άλλο κέντρο είχε προτείνει μεγάλο ακρωτηριασμό και οι οποίοι ήρθαν για δεύτερη γνώμη. Όλοι αντιμετωπίστηκαν με προηγμένες ενδαγγειακές τεχνικές. Έξι μήνες αργότερα κανένα πόδι δεν είχε χαθεί (διάσωση άκρου 100%) και η επιβίωση χωρίς ακρωτηριασμό ήταν 93%. Σε 8 ασθενείς χρειάστηκε μικρός ακρωτηριασμός, σε επίπεδο δακτύλων ή άκρου ποδός, με διατήρηση όμως του ποδιού.

Σε προχωρημένες ή παραμελημένες περιπτώσεις, με μη αναστρέψιμη βλάβη ή σηπτικό σοκ, ο ακρωτηριασμός μπορεί να είναι αναπόφευκτος. Γι’ αυτό η έγκαιρη αξιολόγηση έχει τόση σημασία και, όταν έχει ήδη προταθεί ακρωτηριασμός, αξίζει να ζητηθεί δεύτερη γνώμη.

Πρόληψη

Η γάγγραινα μπορεί να προληφθεί, αν το πρόβλημα αντιμετωπιστεί έγκαιρα, πριν η βλάβη των ιστών γίνει μη αναστρέψιμη. Τα βασικά μέτρα είναι:

• διακοπή του καπνίσματος,
• υγιεινή διατροφή, τακτική άσκηση και απώλεια των περιττών κιλών,
• συνέχιση της αγωγής για τον διαβήτη, την πίεση και τη χοληστερίνη,
• έλεγχος των ποδιών για πρήξιμο ή αλλαγή στο χρώμα του δέρματος, καθημερινά αν έχετε διαβήτη και τακτικά αν έχετε αγγειακή νόσο,
• σωστή φροντίδα κάθε πληγής και παρακολούθηση για σημάδια λοίμωξης, όπως ερυθρότητα που επεκτείνεται, πρήξιμο ή έκκριση, ή για καθυστέρηση στην επούλωση,
• τακτικοί έλεγχοι για τον διαβήτη.

Μια πληγή σε διαβητικό πόδι δεν περιποιείται με πρόχειρους τρόπους στο σπίτι, αλλά χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Διαβάστε περισσότερα για τους παράγοντες κινδύνου των αγγειακών νοσημάτων και την πρόληψή τους.

Πού να απευθυνθείτε

Στη γάγγραινα του ποδιού ο χρόνος μετράει: η έγκαιρη θεραπεία μπορεί να σώσει το άκρο, αλλά και τη ζωή. Ο Δρ. Θεοδόσιος Μπίσδας (MD, PhD, FACS) είναι Διευθυντής της Γ’ Αγγειοχειρουργικής Κλινικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών και Αναπληρωτής Καθηγητής Αγγειοχειρουργικής στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Münster. Η κλινική του διαθέτει ειδική ομάδα γιατρών, νοσηλευτών και ποδολόγων για τη φροντίδα του διαβητικού ποδιού. Κάθε ασθενής αντιμετωπίζεται εξατομικευμένα στο υβριδικό χειρουργείο του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, με ενδαγγειακές τεχνικές ή, όπου χρειάζεται, με bypass. Μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη ή να επικοινωνήσετε για ραντεβού.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση.