Καθαρίζουν οι καρωτίδες με τη διατροφή;
Η ερώτηση επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε ραντεβού: υπάρχει τροφή που «καθαρίζει» τις καρωτίδες; Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι η διατροφή δεν διαλύει μια πλάκα που έχει ήδη σχηματιστεί, καθορίζει όμως σε μεγάλο βαθμό αν αυτή θα μεγαλώσει και πόσο επικίνδυνη θα γίνει.
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν λίστες με τροφές που υποτίθεται ότι «ξεβουλώνουν» τις αρτηρίες. Το σκόρδο, ο χυμός ροδιού, το ελαιόλαδο, διάφορα βότανα. Κανένα από αυτά δεν αφαιρεί αθηρωματική πλάκα από μια καρωτίδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διατροφή είναι αδιάφορη: σημαίνει ότι ο ρόλος της είναι διαφορετικός από αυτόν που της αποδίδεται.
A Θεοδόσιος Μπίσδας, Αν. Καθηγητής Αγγειοχειρουργικής και Διευθυντής της Γ’ Αγγειοχειρουργικής Κλινικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, ασχολείται με τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της καρωτιδικής νόσου, τόσο με ανοιχτή όσο και με ενδαγγειακή τεχνική.
Βρέθηκε στένωση στις καρωτίδες σας;
Ένα triplex και μια κλινική εκτίμηση δείχνουν αν αρκεί η φαρμακευτική αγωγή ή αν χρειάζεται κάτι παραπάνω. Η απόφαση δεν παίρνεται από το ποσοστό μόνο του.
Τι είναι η αθηρωματική πλάκα και γιατί δεν «φεύγει»
Η καρωτιδική στένωση είναι τοπική εκδήλωση της αθηροσκλήρωσης. Μέσα στο τοίχωμα της αρτηρίας συσσωρεύονται χοληστερόλη, φλεγμονώδη κύτταρα, ινώδης ιστός και, με τον χρόνο, ασβέστιο. Το αποτέλεσμα είναι μια πλάκα που στενεύει τον αυλό του αγγείου.
Μόλις η πλάκα αποκτήσει ινώδη και ασβεστωμένα στοιχεία, πρόκειται πλέον για δομική αλλοίωση του τοιχώματος, όχι για «βρωμιά» που κάθεται μέσα στο αγγείο και ξεπλένεται. Γι’ αυτό καμία τροφή, κανένα ρόφημα και κανένα συμπλήρωμα δεν την αφαιρεί. Η αφαίρεση της πλάκας γίνεται μόνο μηχανικά, με ενδοαυλική αφαίρεση ή με ανοιχτή ενδαρτηρεκτομή.
Τι πετυχαίνει πραγματικά η διατροφή
Το ότι δεν διαλύει την πλάκα δεν σημαίνει ότι δεν αλλάζει την πορεία της νόσου. Η διατροφή δρα σε τρία επίπεδα:
- Επιβραδύνει την εξέλιξη. Λιγότερα κορεσμένα και τρανς λιπαρά σημαίνει χαμηλότερη LDL χοληστερόλη και λιγότερο υλικό για να μεγαλώσει η πλάκα.
- Σταθεροποιεί την πλάκα. Μια πλάκα που δεν φλεγμαίνει είναι λιγότερο πιθανό να ραγεί. Η ρήξη της πλάκας, και όχι το ποσοστό στένωσης από μόνο του, είναι αυτό που προκαλεί το εγκεφαλικό.
- Ελέγχει τους παράγοντες κινδύνου. Πίεση, σάκχαρο και βάρος επηρεάζονται άμεσα από το τι τρώμε και το καθένα τους επιταχύνει την αθηροσκλήρωση.
Το διατροφικό πρότυπο με τα καλύτερα τεκμηριωμένα οφέλη για τα αγγεία είναι η μεσογειακή διατροφή: ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους, λαχανικά, όσπρια, ανάλατοι ξηροί καρποί, ψάρι, ολικής άλεσης δημητριακά και περιορισμός του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος.
Τι μετράει περισσότερο από τη διατροφή
Αν έπρεπε να μπει σειρά προτεραιότητας, η διατροφή δεν είναι πρώτη. Πρώτο είναι το smoking. Το κάπνισμα βλάπτει το ενδοθήλιο, αυξάνει τη φλεγμονή και ευνοεί τη ρήξη της πλάκας. Η διακοπή του αλλάζει το προφίλ κινδύνου περισσότερο από οποιαδήποτε αλλαγή στο πιάτο.
Ακολουθούν η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, η ρύθμιση του σακχάρου και η τακτική αερόβια άσκηση.
Γιατί χρειάζονται και φάρμακα
Στην καρωτιδική νόσο η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι εναλλακτική της διατροφής, είναι το άλλο μισό της ίδιας θεραπείας. Συνήθως περιλαμβάνει:
- Στατίνη, που μειώνει την LDL χοληστερόλη και ταυτόχρονα έχει αντιφλεγμονώδη δράση στο τοίχωμα του αγγείου.
- Αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο, που μειώνει την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβου πάνω στην πλάκα.
- Αγωγή για την πίεση και τον διαβήτη, όπου υπάρχουν.
Η συγκεκριμένη αγωγή και οι δόσεις καθορίζονται πάντα από τον θεράποντα ιατρό, με βάση το συνολικό καρδιαγγειακό προφίλ.
Πώς εκτιμάται η στένωση
Η βασική εξέταση είναι το triplex καρωτίδων, ένα ανώδυνο υπερηχογράφημα που δείχνει το ποσοστό στένωσης, την ταχύτητα ροής και τα χαρακτηριστικά της πλάκας. Όταν χρειάζεται περισσότερη λεπτομέρεια, ιδίως πριν από επέμβαση, συμπληρώνεται με αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία.
Σημασία δεν έχει μόνο το ποσοστό. Μια πλάκα με ανομοιογενή, χαμηλής ηχογένειας μορφολογία θεωρείται πιο ασταθής από μια συμπαγή ασβεστωμένη πλάκα ίδιου ποσοστού.
Πότε η διατροφή δεν αρκεί
Η συντηρητική αντιμετώπιση είναι η σωστή επιλογή για τη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών με ήπια ή μέτρια, ασυμπτωματική στένωση. Η επεμβατική αντιμετώπιση, με ενδαρτηρεκτομή ή με angioplasty and stent, συζητείται κυρίως σε δύο περιπτώσεις:
- όταν η στένωση έχει δώσει συμπτώματα, δηλαδή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο ή εγκεφαλικό, και είναι σημαντική, συνήθως από περίπου 50% και πάνω
- όταν η στένωση είναι σοβαρή, συνήθως από περίπου 70% και πάνω, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, σε επιλεγμένους ασθενείς με καλό προσδόκιμο και χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου
Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και λαμβάνει υπόψη την ηλικία, τη μορφολογία της πλάκας, τις συνοδές παθήσεις και την ανατομία των αγγείων.
Ορισμένα συμπτώματα δεν περιμένουν ραντεβού. Αιφνίδια αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, δυσκολία στην ομιλία, πτώση της γωνίας του στόματος ή παροδική απώλεια όρασης από το ένα μάτι, σαν να πέφτει μια κουρτίνα, είναι σημεία παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου ή εγκεφαλικού. Ακόμη κι αν υποχωρήσουν μέσα σε λίγα λεπτά, απαιτούν άμεση μετάβαση σε εφημερεύον νοσοκομείο.
Frequently asked questions
Υπάρχει τροφή που διαλύει την αθηρωματική πλάκα;
Όχι. Καμία τροφή, χυμός, βότανο ή συμπλήρωμα δεν αφαιρεί πλάκα που έχει ήδη σχηματιστεί στο τοίχωμα της καρωτίδας. Η σωστή διατροφή επιβραδύνει την εξέλιξη και σταθεροποιεί την πλάκα, δεν την εξαφανίζει.
Αν προσέχω τη διατροφή μου, θα αποφύγω το χειρουργείο;
Σε ήπια ή μέτρια ασυμπτωματική στένωση, η διατροφή μαζί με τη φαρμακευτική αγωγή και τη διακοπή του καπνίσματος είναι συχνά η μόνη αντιμετώπιση που χρειάζεται. Όταν όμως η στένωση είναι σοβαρή ή έχει δώσει νευρολογικά συμπτώματα, η συντηρητική αγωγή από μόνη της δεν επαρκεί για να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού.
Βοηθούν τα συμπληρώματα διατροφής στις καρωτίδες;
Δεν υπάρχει συμπλήρωμα που να έχει δείξει ότι μειώνει τη στένωση των καρωτίδων. Ορισμένα μπορεί μάλιστα να αλληλεπιδρούν με αντιαιμοπεταλιακά ή αντιπηκτικά φάρμακα, γι’ αυτό καλό είναι να αναφέρονται πάντα στον γιατρό.
Πρέπει να κόψω τελείως το λίπος από τη διατροφή μου;
Όχι. Σημασία έχει το είδος του λίπους, όχι η πλήρης αποφυγή του. Το ελαιόλαδο, οι ξηροί καρποί και τα λιπαρά ψάρια έχουν θέση στη διατροφή, ενώ αυτό που περιορίζεται είναι τα κορεσμένα και τα τρανς λιπαρά των επεξεργασμένων τροφίμων.
Κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνω το triplex;
Το διάστημα το ορίζει ο ιατρός με βάση το ποσοστό της στένωσης, τη μορφολογία της πλάκας και το αν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν έχει ήδη τεκμηριωθεί στένωση, η παρακολούθηση είναι τακτική και δεν σταματά επειδή δεν υπάρχουν ενοχλήσεις.
Sources
- Mayo Clinic – Carotid artery disease: mayoclinic.org
- Cleveland Clinic – Carotid Artery Disease: my.clevelandclinic.org
- NHS – Carotid endarterectomy: nhs.uk
- American Heart Association – Carotid Artery Disease: heart.org
- NINDS – Stroke: Assess and Treat: ninds.nih.gov
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση. Αν έχετε διαγνωσμένη στένωση καρωτίδων ή παράγοντες κινδύνου, απευθυνθείτε σε αγγειοχειρουργό.
